Sint-Jan van Lateranen

Basilica di San Giovanni in Laterano
Beoordeling
167 stemmen
De basiliek van Sint-Jan van Lateranen is de oudste van de vier pauselijke basilieken in Rome. Het is tevens de kathedraal waarin de paus zetelt als bisschop van Rome. Het aangrenzende Lateraans paleis was vroeger de officiële residentie van de paus.
San Giovanni in Laterano, Rome
Sint-Jan van Lateranen
De kathedraal was oorspronkelijk gewijd aan de Verlosser, maar in 909 besloot paus Sergius III de kerk te wijden aan Johannes de Doper. In 1144 wijdde paus Lucius II de kerk aan nog een andere heilige: de apostel Johannes de Evangelist.

Geschiedenis

De Laterani

Het land waarop de kathedraal van Rome zich bevindt was vroeger eigendom van de Laterani familie. Hun domein werd in beslag genomen nadat Plautius Lateranus beschuldigd werd van samenzweerderij tegen keizer Nero.

Lateraans paleis, Rome
Lateraans paleis
Constantijn I kreeg het domein in de vierde eeuw in handen toen hij trouwde met Fausta, de zus van keizer Maxentius. Van toen af werd het domein Domus Faustae genoemd. In 313, nadat het edict van Milan vrijheid van religie verleende aan Romeinse inwoners, verpachte Constantijn het domein aan paus Melchiades, die er de eerste synode van bisschoppen bijeenriep in wat het 'domo Faustae in Laterano' werd genoemd. Vanaf dat moment werd het Domus Faustae – dat later het Patriarchium en nog later het Lateraans paleis werd genoemd – de officiële residentie van de paus totdat het pausdom in 1309 naar Avigon verhuisde.

De basiliek

Noordgevel van de basiliek Sint-Jan van Lateranen in Rome
Noordgevel
Een eerste basiliek werd in 314 gebouwd, op de plaats van de voormalige stallen van keizer Septimius Severus, vlakbij het Lateraans paleis. Het werd tien jaar later ingewijd door paus Sylvester I. De kerk werd in de vijfde eeuw tot tweemaal toe geplunderd, maar het werd iedere keer heropgebouwd. In 896 raakte de kerk beschadigd door een aardbeving maar het werd wederom heropgebouwd.

In 1308 sloeg het noodlot weer toe toen zowel de kerk als het Lateraans paleis zwaar beschadigd raakten door een brand. Na nog een brand in 1360 was er van de kerk niet veel meer over dan een ruïne. Men begon met de schade te herstellen maar in 1377, toen de pausen van hun ballingschap in Avignon terugkeerden werd het Lateraans complex onbewoonbaar verklaard en zodoende verhuisden ze naar het Vaticaan. De basiliek bleef ondertussen ondanks haar vervallen staat de kathedraal van Rome.

Heropbouw

Beeld van Constantijn de Grote in het voorportaal van de Sint-Jan van Lateranen in Rome
Standbeeld van Constan-
tijn I in het voorportaal
De kerk die we nu zien dateert van 1646-1666 toen paus Innocentius X architect Francesco Borromini de opdracht gaf om de basiliek, die op instorten stond, te restaureren. De naar het oosten gerichte hoofdgevel werd pas later toegevoegd: het werd in 1735 ontworpen door Alessandro Galilei. De noordelijke gevel, waar de pausen hun Urbi et Orbi zegen gaven, werd in 1568 door Domenico Fontana gebouwd als onderdeel van het project om het Lateraans paleis herop te bouwen. De apsis van de kerk tenslotte werd in 1885 vergroot door Leo XIII.

De kathedraal

Toen Borromini de opdracht kreeg om de kerk te restaureren gaf hij de basiliek een barok aanzien, wat sterk contrasteerde met de architectuur van de oude basiliek. Van de oorspronkelijke basiliek behield hij enkel de vijftiende-eeuwse vloer en een deel van het zestiende-eeuwse plafond. Borromini integreerde wel een aantal kunstwerken van de vierde-eeuwse basiliek in de zijbeuken.

De gevels

Beelden op de voorgevel van de basiliek Sint-Jan van Lateranen
Beelden op de voorgevel
De kolossale oostgevel van Sint-Jan van Lateranen springt het meest in het oog. Bovenop de gevel staan vijftien kalkstenen beelden die elk zeven meter hoog meten. De centrale figuur is Jezus, geflankeerd door Johannes de Doper en Johannes de Evangelist. De andere beelden stellen kerkvaders (invloedrijke theologen) voor.

De noordelijke gevel, die de dwarsbeuk afsluit, heeft een prachtige dubbele loggia met beschilderd plafond. De twee klokkentorens dateren uit de twaalfde eeuw.

Voorportaal

Het voorportaal van de Sint-Jan van Lateranen, Rome
Het voorportaal

Interieur van de Sint-Jan van Lateranen in Rome
Het middenschip

Standbeeld van de apostel Matteüs in de Sint-Jan van Lateranen
Apostel Matteüs

Baldakijn van Sint-Jan van Lateranen
Baldakijn

Cosmatenvloer van de Sint-Jan van Lateranen
Cosmatenvloer

Apsis van de Sint-Jan van Lateranen
De apsis
Er zijn vijf deuren in het voorportaal, een voor elk schip. De antieke bronzen deur in het midden is afkomstig van de Curia op het Forum Romanum. De deur helemaal rechts is de Heilige Deur. Deze wordt enkel geopend in een heilig jaar (om de 25 jaar). Het beeld voor de linkermuur van het voorportaal toont keizer Constantijn. Het werd gevonden op de Quirinaal aan de thermen van Constantijn.

Interieur

De basiliek heeft vijf schepen die van elkaar worden gescheiden door massieve zuilen die grote bogen ondersteunen. In de twaalf nissen die Borromini in de zuilen van het middenschip creëerde staan kolossale marmeren beelden van de apostelen. Ze werden ontworpen door een aantal prominente beeldhouwers uit de barok en rococo, waaronder Camillo Rusconi, Francesco Moratti, Angelo de' Rossi en Pierre Le Gros de Jonge.

Ondanks de doortastende ingrepen van Borromini zijn er toch nog een aantal historische bezienswaardigheden te zien zoals de prachtige cosmatenvloer en het indrukwekkende plafond. Het vergulde houten plafond werd gemaakt door Giacomo della Porta naar een ontwerp van zijn leermeester, Michelangelo.

Een van de artistieke hoogtepunten in de kerk is een fragment van een veertiende-eeuws fresco van paus Bonifacius VII dat te zien is op de achterzijde van een zuil aan de rechterkant. Het fresco werd gemaakt door Giotto en toont de paus die in 1300 het eerste heilige jaar afkondigt.

De dwarsbeuk werd in de zestiende eeuw gerenoveerd door Giacomo della Porta. Links bevindt zich de kapel van het sacrament, waar het tabernakel staat. De vier vergulde zuilen zijn mogelijk afkomstig van de Tempel van Jupiter op het Capitool. Aan de andere kant van de dwarsbeuk bevindt zich het zestiende-eeuwse orgel.

Het altaar dat in het midden van de zijbeuk staat mag enkel gebruikt worden door de paus of een gevolmachtigde. In het altaar, dat in 1367 werd gemaakt door Giovanni di Stefano, zijn stukken van een houten altaar geïntegreerd dat naar men beweerd gebruikt werd door Petrus toen hij de eucharistieviering leidde in het huis van de Romeinse senator Pudens. Het prachtige gotische baldakijn over het altaar dateert van 1369 en is versierd met fresco's van de hand van Barna da Siena. Boven het altaar bevinden zich enkele macabere bezittingen van de kerk: de hoofden van de heiligen Petrus en Paulus worden hier in zilveren reliekschrijnen bewaard.

In het confessio onder het altaar staat een grafmonument van paus Martinus V dat in de vijftiende eeuw werd gemaakt door Simone Ghini. Sint-Jan van Lateranen bezit nog zes andere pauselijke graven. Ze bevatten de resten van Silvester II, Sergius IV, Alexander III, Innocentius III, Clemens XII en Leo XIII. Na Leo XIII werden de pausen begraven in de Sint-Pietersbasiliek.

De apsis is versierd met grote mozaïeken. Volgens een legende verscheen er een portret van de buste van Jezus op de apsis de dag dat de basiliek werd ingewijd en men geloofde dat het door engelen was geschilderd. Men vermoed nu dat de afbeelding dateert uit de vijfde, misschien zelfs de vierde eeuw, en het is mogelijk zelfs de oudste beeltenis van Jezus. De rest van het mozaïek werd in de dertiende eeuw gemaakt door Jacopo Torriti en Jacopo da Camerino. De grootte van de figuren op de mozaïek vertegenwoordigt hun belang. Het kleine knielende figuurtje naast Maria beeldt paus Nicolaas IV uit. De kleinste figuurtjes, onder de apostelen, tonen de makers van de mozaïek.

De pauselijke katheder (afgeleid van het Latijnse woord voor stoel) in de apsis symboliseert de kerk als de zetel van het bisdom Rome, en tevens de kathedraal van Rome. Het woord kathedraal is afgeleid van katheder.

De kruisgang

Binnenhof van de kruisgang van Sint-Jan van Lateranen in Rome
Het binnenhof
De kruisgang van de kathedraal, toegankelijk vanaf de linkerzijbeuk, is een van de mooiste in Rome; een ware oase in de stad. De kruisgang werd tussen 1222 en 1230 gebouwd door vader en zoon Vassalletto, die het verfraaiden met een lange fries in cosmatenstijl. De unieke spiraalzuilen, waarvan sommige ook versierd zijn met cosmatenmozaïek, zijn absolute meesterwerken.

De kruisgang omsluit een klein binnenhof met negende-eeuwse fontein. In de kruisgang kan je kunstwerken zien die uit de oude basiliek afkomstig zijn. Er is ook een klein museum met een aantal liturgische voorwerpen zoals pauselijke kledij. De toegang tot de kruisgang is niet gratis maar zeker de moeite waard.
Doopkapel van Sint-Jan van Lateranen, Rome
Doopkapel van Lateranen

De doopkapel

De doopkapel van Sint-Jan van Lateranen, die los staat van de kathedraal, werd in 315 gesticht door Constantijn I. De huidige octagonale vorm dateert uit de tijd van Sixtus III en diende als voorbeeld voor vele andere doopkapellen over de hele wereld.
527
rome
nl
x
Druk op <ESC> om het venster te sluiten
© 2017 www.aviewoncities.com